Injektorlar Ishini Tekshirish: Ilmiy-Amaliy Laboratoriya Qo'llanmasi
Avtomobil mexanikasi va injektorli purkash tizimlari bo'yicha maxsus ishlab chiqilgan o'quv materiali. Nazariy va amaliy ko'nikmalar o'zlashtirishga mo'ljallangan laboratoriya ishlari to'plami.
Laboratoriya ishini boshlash
Laboratoriya Ishi â„–5: Umumiy Ma'lumotlar
Laboratoriya Ishining Rejasi
Ushbu laboratoriya ishi 2 soat auditoriya vaqti va 2 soat mustaqil ish uchun mo'ljallangan. Ish davomida talabalar injektorlarning tuzilishi, ishlash prinsiplari va diagnostikasi bo'yicha nazariy bilim va amaliy ko'nikmalar hosil qiladilar.
Asosiy Maqsadlar
  • Injektorlarning vazifasi, ish rejimlari va tuzilishini o'rganish
  • Injektorlar ishlashi bo'yicha tahlil natijalarini aniqlash
  • Injektorlarga texnik xizmat ko'rsatish va sinash bo'yicha amaliy ko'nikmalar hosil qilish
Laboratoriya ishini bajarish jarayonida talabalar maxsus asbob-uskunalar bilan tanishadilar va ulardan foydalanish ko'nikmalarini egallaydilar.
Yonilg'i Purkash Tizimlarining Turlari
Markaziy Bir Nuqtali Purkash Tizimi
Bu tizimda yonilg'i bitta injektor orqali barcha silindrlar uchun umumiy bo'lgan kiritish quvuriga purkaladi. Tuzilishi sodda va narxi arzon, lekin aniq dozalashni ta'minlay olmaydi.
Taqsimlangan Ko'p Nuqtali Purkash Tizimi
Har bir silindr uchun alohida injektor o'rnatiladi va yonilg'i to'g'ridan-to'g'ri har bir silindrning kiritish klapani oldiga purkaladi. Aniq dozalash imkoniyati, yaxshi tejamkorlik va yuqori quvvat ko'rsatkichlari bilan ajralib turadi.
Bevosita Yonish Kamerasiga Purkash Tizimi
Yonilg'i to'g'ridan-to'g'ri silindr ichiga purkaladi. Juda murakkab tuzilishga ega bo'lganligi sababli uzoq vaqt davomida amalda kam qo'llanilgan, ammo zamonaviy avtomobillarda GDI (Gasoline Direct Injection) texnologiyasi sifatida keng tarqalmoqda.
Yonilg'i Purkash Tizimlarining Rivojlanish Tarixi
Yonilg'i purkash tizimlari avtomobilsozlik tarixida muhim rivojlanish bosqichlarini bosib o'tdi. 1949 yilda Germaniyaning BOSCH firmasi tomonidan ishlab chiqilgan K-Jetronic tizimi to'la mexanik purkash tizimi sifatida mashhur bo'ldi.
Keyinchalik bu tizim KE-Jetronic nomli qisman elektron blok yordamida boshqariladigan tizimga takomillashtirildi. Navbatdagi bosqichlarda Mono-Jetronik, L-Jetronic, LH-Jetronic kabi elektron va mikroprotsessorli boshqarish tizimlari paydo bo'ldi.
Hozirgi kunda esa Motronic purkash tizimi keng tarqalgan bo'lib, unda yonilg'i purkash va o't oldirish jarayonlari birgalikda boshqariladi. Bu tizim dvigatelga o'rnatiladigan datchiklar sonini kamaytirish, mexanik tavsifnomani yaxshilash va tejamkorlikni oshirish imkonini beradi.
BOSCH firmasi tomonidan ishlab chiqilgan purkash tizimlarining rivojlanish bosqichlari.
Elektron Boshqarish Tizimining Ishlash Prinsipi
Yonilg'i Nasosi
Elektr yonilg'i nasosi taqsimlash quvurida yonilg'ini taxminan 0,2 mPa doimiy bosim bilan ushlab turadi. Bu injektorlar orqali purkaladigan yonilg'i miqdorini aniq nazorat qilish imkonini beradi.
Elektromagnit Injektor Ishi
Silindrlarga purkaladigan yonilg'i miqdori elektromagnit forsunkani (injektorni) ochilib turish vaqti bilan belgilanadi. Injektor qancha uzoq vaqt ochiq tursa, shuncha ko'p yonilg'i purkaladi.
Elektron Boshqarish
Elektron boshqarish bloki injektorlarni ochilib-yopilishini, ya'ni yonilg'i purkash impulsining davomiyligini drossel to'sig'chasining ochilish burchagi, tirsakli valning aylanish chastotasi, sovituvchi suyuqlik harorati va kiritish quviridagi absolyut bosimga bog'liq ravishda boshqaradi.
Benzinli Dvigatellarda Yonilg'i Purkashini Elektron Boshqarish Tizimi
Yonilg'i purkashning elektron boshqarish tizimi murakkab va o'zaro bog'liq elementlardan tashkil topgan. Tizimning asosiy elementlari quyidagilardan iborat:
  1. Drossel to'sig'chasi holati datchi - drossel to'sig'chasining ochilish burchagini o'lchaydi
  1. Taqsimlagich - dvigatel tirsakli valining aylanish chastotasi haqidagi ma'lumotlarni impuls signal sifatida shakllantiradi
  1. Takt generatori - analog-raqamli o'zgartirgichlar ishlashi uchun zarur bo'lgan doimiy chastotali impulslarni shakllantirib beradi
  1. Analog-raqamli o'zgartirgichlar (ARO') - datchiklar signallarini raqamli kodga aylantiradi
  1. Doimiy xotira qurilmasi (DXQ) - dvigatelning turli rejimlarida purkalishi kerak bo'lgan yonilg'i miqdori haqidagi ma'lumotlarni saqlaydi
Elektron Boshqarish Tizimining Ishlash Jarayoni
Ma'lumotlarni Yig'ish
Drossel to'sig'chasi holati datchiklaridan kelgan signal analog-raqamli o'zgartirgich (ARO') yordamida raqamli kodga aylantiriladi. Taqsimlagichdagi qo'shimcha kontaktlar dvigatel tirsakli valining aylanish chastotasi haqidagi ma'lumotlarni impuls signal sifatida shakllantiradi va bu signal ham ARO' orqali raqamli kod ko'rinishiga keltiriladi.
Ma'lumotlarni Qayta Ishlash
Raqamli kod shaklidagi aylanishlar chastotasi va drossel to'sig'chasining holati haqidagi signallar elektron boshqarish tizimining (EBT) doimiy xotira qurilmasiga (DXQ) uzatiladi. DXQ da dvigatel aylanish chastotasi va drossel to'sig'chasini ochilish burchagiga bog'liq ravishda elektromagnit klapan ochilish vaqtini belgilovchi raqamli signal hosil qilinadi va mikroprotsessorga uzatiladi.
Boshqarish Signalini Shakllantirish
Mikroprotsessor DXQ dan kelgan signalni zarur yonilg'i miqdoriga proporsional bo'lgan injektorlarni ochilib turish vaqtining davomiyligi ko'rinishiga o'zgartiradi. Taqsimlagich bilan bog'liq bo'lgan sinxronizatsiya moslamasi yonilg'ini dvigatel ish jarayonining tegishli nuqtasida purkalishini ta'minlaydi.
Qo'shimcha Parametrlarni Hisobga Olish
Dvigatelning issiqlik holati va atrof-muhit sharoitlarini hisobga olish uchun sovitish suyuqligi harorati, absolyut bosim, so'rilayotgan havo temperaturasi datchiklaridan mikroprotsessorga qo'shimcha ma'lumot uzatiladi va injektorlarni ochilib turish vaqtiga tuzatish kiritiladi.
Injektorlarni Tekshirish va Diagnostika Qilish
Bosim Testi
Injektor kirishidagi yonilg'i bosimini tekshirish. Normal bosim odatda 2.5-3.5 bar oralig'ida bo'lishi kerak (dvigatel turiga qarab). Bosim pastroq bo'lsa, yonilg'i nasosi yoki bosim regulatori nosozligini ko'rsatishi mumkin.
Purkash Namunasi
Injektorlar purkash namunasini tekshirish uchun maxsus stendda sinov o'tkaziladi. Normal ishlayotgan injektor konussimon shaklda tekis purkash namunasini ko'rsatishi kerak. Notekis purkash yoki tomchilanish injektor tiqilib qolganligini ko'rsatishi mumkin.
Elektr Qarshilik Testi
Multimetr yordamida injektorning elektr qarshiligini o'lchash. Qarshilik odatda 12-16 Om oralig'ida bo'lishi kerak. Boshqacha ko'rsatkichlar injektorning elektr qismida nosozlik borligini ko'rsatadi.
Tozalash va Texnik Xizmat
Injektorlarni ultratovush vannasida maxsus tozalash suyuqligi yordamida tozalash. Bu jarayon injektorlardagi kichik chiqindilar va cho'kindilarni yo'qotishga yordam beradi va purkash samaradorligini oshiradi.
Laboratoriya Ishi Bajarish Bosqichlari
Tayyorgarlik Bosqichi
  1. Injektorlarni dvigateldan ehtiyotkorlik bilan demontaj qilish
  1. Tashqi ko'rinishini ko'zdan kechirish, mexanik shikastlanishlar yo'qligini tekshirish
  1. Elektr ulanishlarini tekshirish va kontakt qismlarining holatini baholash
  1. Injektorlarning elektr qarshiligini multimetr yordamida o'lchash
Injektorlarni Sinash
  1. Sinov stendiga injektorlarni o'rnatish
  1. Yonilg'i bosimini kerakli darajaga sozlash
  1. Purkash namunasi va intensivligini tekshirish
  1. Turli ishlash rejimlarida injektorlarning ishlashini sinab ko'rish
Natijalarni Tahlil Qilish
Har bir injektor uchun quyidagi parametrlarni aniqlang va tahlil qiling:
  • Elektr qarshilik ko'rsatkichlari va ularning me'yorga moslik darajasi
  • Purkash namunasi va uning sifati
  • Yonilg'i o'tkazuvchanligi va uning me'yorga moslik darajasi
  • Purkash burchagi va uning aniqligi
  • Turli rejimlarida ishlash barqarorligi
Xulosa va Amaliy Tavsiyalar

Injektorlarning Ishlash Samaradorligini Oshirish Bo'yicha Tavsiyalar
Avtomobil injektorlari ishlash samaradorligini oshirish va ularning xizmat muddatini uzaytirish uchun quyidagi amaliy tavsiyalarni inobatga olish kerak:
Profilaktika Choralari
  • Sifatli yonilg'i va yonilg'i filtrlari ishlatish
  • Yonilg'i filtrlarini o'z vaqtida almashtirish (har 20,000-30,000 km)
  • Har 40,000-60,000 km masofada injektorlarni maxsus tozalash vositalarida tozalash
  • Yonilg'i tizimidagi bosimni muntazam tekshirib turish
Injektorlarning to'g'ri ishlashi dvigatelning yonilg'i tejamkorligi, quvvat ko'rsatkichlari va ekologik xavfsizligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Shuning uchun muntazam diagnostika va profilaktika choralari muhim ahamiyatga ega.
Eslatma: Laboratoriya ishi yakunida talabalar tomonidan mustaqil ravishda injektorlarni tekshirish natijalarini o'z ichiga olgan hisobot tayyorlanadi. Hisobotda quyidagi ma'lumotlar aks ettirilishi kerak:
  • Injektorlarning texnik holati to'g'risidagi umumiy xulosalar
  • Aniqlangan nosozliklar (mavjud bo'lsa) va ularni bartaraf etish yo'llari
  • O'tkazilgan sinov natijalari va o'lchov ko'rsatkichlari
  • Injektorlar ishlashini yaxshilash bo'yicha tavsiyalar